Nội dung bài viết
Sự ra đi ở tuổi 83 của bác sĩ phụ khoa, cựu Bộ trưởng Y tế Pháp Michèle Barzach do tai biến mạch máu não đã khép lại cuộc đời một nhà cải cách y tế dũng cảm. Bà chính là người phá vỡ định kiến để đặt nền móng cho chiến lược giảm tác hại dịch bệnh toàn cầu.
Quyết định lịch sử năm 1987 chặn đứng làn sóng lây nhiễm HIV qua đường máu
Trong lịch sử y tế công cộng thế kỷ 20, giai đoạn từ năm 1986 đến năm 1988 là thời điểm nhân loại rơi vào cơn hoảng loạn tột độ trước sự bùng phát của đại dịch HIV/AIDS khi chưa có bất kỳ phác đồ thuốc kháng virus ARV đặc hiệu nào.
Tháng 5 năm 1987, bất chấp sự phản đối gay gắt từ các phe phái bảo thủ lo ngại việc nới lỏng sẽ cổ xúy tệ nạn ma túy, bà đã ký sắc lệnh cho phép bán tự do bơm kim tiêm vô trùng tại tất cả các nhà thuốc mà không cần đơn bác sĩ hay kiểm tra danh tính người mua. Đi kèm với đó là chiến dịch truyền thông quốc gia đầu tiên gỡ bỏ lệnh cấm quảng cáo bao cao su trên sóng truyền hình đại chúng để bảo vệ giới trẻ trước nguy cơ lây nhiễm qua đường tình dục.
Từ triết lý giảm tác hại đến chuẩn mực quản trị dịch bệnh hiện đại
Số liệu thống kê dịch tễ trong thập niên tiếp theo đã chứng minh tầm nhìn chuẩn xác của nữ bác sĩ: tỷ lệ lây nhiễm HIV mới trong nhóm người tiêm chích và lây nhiễm chéo viêm gan siêu vi B, C đã giảm sâu ngoạn mục, cứu sống hàng chục ngàn sinh mạng. Quyết sách năm 1987 ấy đã chính thức khai sinh ra học thuyết Giảm tác hại (Harm Reduction) trong y học dự phòng hiện đại — một nguyên lý khẳng định rằng công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng phải đặt tính mạng con người và thực tế hành vi lên trên những phán xét đạo đức cứng nhắc.
Không dừng lại ở cuộc chiến chống HIV/AIDS, trong suốt sự nghiệp hoạt động tại Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) và các chương trình bảo vệ sức khỏe bà mẹ trẻ em, bác sĩ Michèle Barzach còn kiên trì thúc đẩy quyền tiếp cận tầm soát ung thư cổ tử cung, ung thư vú miễn phí cho phụ nữ yếu thế và nâng cao tiêu chuẩn chăm sóc sức khỏe tâm thần cho trẻ vị thành niên.
Giá trị thực tiễn đối với công tác phòng chống dịch bệnh và đột quỵ hiện nay
Nhìn từ di sản của bác sĩ Michèle Barzach sang bức tranh y tế dự phòng tại Việt Nam, chính các chương trình can thiệp giảm tác hại như cấp phát bơm kim tiêm sạch, điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện bằng Methadone và điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) đã giúp Việt Nam kiềm chế thành công tốc độ lây nhiễm HIV trong cộng đồng suốt hai thập kỷ qua.
Bên cạnh đó, việc cựu Bộ trưởng qua đời ở tuổi 83 sau một cơn đột quỵ não (AVC) cũng là lời nhắc nhở về tầm quan trọng của việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ mạch máu ở người cao tuổi. Việc theo dõi sát huyết áp, rung nhĩ, mỡ máu và nhận diện tức thì các dấu hiệu méo miệng, yếu liệt tay chân, nói ngọng để đưa người bệnh đến đơn vị đột quỵ trong giờ vàng vẫn là ưu tiên hàng đầu để bảo vệ tuổi thọ khỏe mạnh.
