Nội dung bài viết
U nguyên bào thần kinh đệm (glioblastoma) là thể ung thư não nguyên phát phổ biến và hung hãn nhất ở người trưởng thành. Nhận diện sớm các triệu chứng thần kinh khu trú và áp dụng phác đồ đa mô thức giúp cải thiện đáng kể tiên lượng sống cho người bệnh.
Bản chất sinh học của khối u thần kinh đệm bậc 4 tiến triển nhanh
Khác với các khối u não thứ phát do tế bào ung thư từ phổi, vú hay đại tràng di căn lên, u nguyên bào thần kinh đệm (Glioblastoma multiforme – GBM) là khối u ác tính nguyên phát khởi nguồn trực tiếp từ các tế bào hình sao (astrocytes) — nhóm tế bào thần kinh đệm đóng vai trò nâng đỡ và nuôi dưỡng các nơ-ron thần kinh trong nhu mô não.
Mặc dù hiếm khi di căn ra các cơ quan ngoài hộp sọ, đặc tính nguy hiểm nhất của u nguyên bào thần kinh đệm là khả năng xâm lấn lan tỏa như những rễ cây siêu nhỏ len lỏi sâu vào các vùng mô não lành xung quanh và kích thích tăng sinh mạch máu nuôi u mạnh mẽ. Do hộp sọ người trưởng thành là một cấu trúc xương khép kín không thể giãn nở, sự gia tăng thể tích nhanh chóng của khối u kèm phù não xung quanh sẽ nhanh chóng gây ra hội chứng tăng áp lực nội sọ đe dọa tính mạng.
Các triệu chứng thần kinh cảnh báo sớm không được nhầm với đau đầu thường
Triệu chứng lâm sàng của u nguyên bào thần kinh đệm phụ thuộc trực tiếp vào bán cầu não và thùy chức năng nơi khối u cư trú. Dấu hiệu khởi phát phổ biến nhất là những cơn đau đầu tiến triển ngày càng nặng dần, có đặc điểm điển hình là đau dữ dội nhất vào lúc nửa đêm về sáng khi đang nằm ngủ, kèm theo cảm giác buồn nôn hoặc nôn vọt thành tia vào buổi sáng và nhìn mờ do phù gai thị giác mà các thuốc giảm đau thông thường hoàn toàn không có tác dụng.
Bên cạnh hội chứng tăng áp lực nội sọ, người bệnh thường xuất hiện các dấu hiệu thần kinh khu trú hoặc cơn co giật động kinh khởi phát lần đầu ở tuổi trưởng thành. Nếu u nằm ở vùng vận động, bệnh nhân sẽ thấy yếu liệt dần một bên tay chân; nếu u ở thùy trán hoặc thùy thái dương, người nhà có thể nhận thấy bệnh nhân đột ngột thay đổi tính cách, thờ ơ cảm xúc, suy giảm trí nhớ nghiêm trọng hoặc nói lắp, mất khả năng diễn đạt ngôn ngữ mạch lạc.
Phác đồ điều trị đa mô thức Stupp và các công nghệ mới triển vọng
Hiện nay, tiêu chuẩn vàng trên toàn cầu cũng như tại các trung tâm phẫu thuật thần kinh và ung bướu lớn ở Việt Nam (như Bệnh viện Việt Đức, Chợ Rẫy, Bạch Mai) là phác đồ đa mô thức Stupp. Bước đầu tiên và quan trọng nhất là phẫu thuật vi phẫu lấy tối đa mô u an toàn dưới sự hỗ trợ của hệ thống định vị thần kinh (Neuronavigation) và chất chỉ thị huỳnh quang 5-ALA giúp khối u phát sáng màu hồng đỏ dưới kính hiển vi, bảo vệ tối đa vùng não chức năng ngôn ngữ và vận động.
Sau phẫu thuật từ 3 đến 4 tuần, bệnh nhân được tiếp nối bằng phác đồ xạ trị điều biến liều chính xác kết hợp uống thuốc hóa chất temozolomide hằng ngày,với khả năng vượt qua hàng rào máu não. Ngoài ra, việc xét nghiệm sinh học phân tử tìm tình trạng methyl hóa gen MGMT và đột biến IDH cùng các thử nghiệm điện trường trị liệu khối u (TTFields) hay vắc xin miễn dịch đang mở ra thêm nhiều cơ hội kéo dài thời gian sống chất lượng cho bệnh nhân.
