Nội dung bài viết
Sau cơn sốt bút tiêm dưới da hàng tuần, hoạt chất điều trị béo phì semaglutide (Wegovy) của hãng dược Novo Nordisk chính thức bước sang kỷ nguyên viên uống hằng ngày. Bước tiến bào chế dược phẩm này xóa bỏ rào cản tâm lý sợ kim tiêm nhưng đòi hỏi kỷ luật dùng thuốc nghiêm ngặt.
Thách thức bào chế sinh học đưa phân tử peptide qua hàng rào axit dạ dày
Hoạt chất semaglutide thuộc nhóm chất đồng vận thụ thể GLP-1 (Glucagon-like peptide-1) vốn có bản chất hóa học là một chuỗi polypeptide. Trước đây, hầu hết các thuốc có bản chất peptide và protein (tương tự như hormone insulin) đều bắt buộc phải sử dụng qua đường tiêm dưới da vì nếu uống trực tiếp qua đường miệng, môi trường axit dịch vị cực mạnh (độ pH từ 1,5 đến 3,5) cùng hệ thống enzyme pepsin trong dạ dày sẽ nhanh chóng cắt vụn và làm bất hoạt hoàn toàn phân tử thuốc trước khi kịp thấm vào máu.
Để tạo ra viên uống semaglutide dùng đường miệng, các nhà bào chế dược học đã tích hợp chất tăng cường hấp thu đặc hiệu mang tên SNAC (sodium N-[8-(2-hydroxybenzoyl) amino] caprylate). Khi viên thuốc chạm vào niêm mạc dạ dày, hoạt chất SNAC tạo ra một vùng đệm trung hòa độ pH cục bộ ngay quanh viên thuốc để bảo vệ semaglutide không bị enzyme tiêu hóa phân hủy.
Hiệu quả giảm cân lâm sàng và quy tắc uống thuốc lúc đói nghiêm ngặt
Khi đi vào máu, semaglutide tác động đồng thời lên các thụ thể GLP-1 tại trung khu kiểm soát cảm giác no ở vùng dưới đồi của não bộ và tại đường tiêu hóa. Thuốc làm chậm tốc độ co bóp tống thức ăn từ dạ dày xuống ruột non, giúp người bệnh cảm thấy no rất nhanh, dập tắt các cơn thèm ăn vặt vô độ (food noise) và cải thiện độ nhạy insulin.
Tuy nhiên, để chất dẫn đường SNAC phát huy tác dụng tại dạ dày, người bệnh bắt buộc phải tuân thủ quy tắc uống thuốc khắt khe: uống viên thuốc ngay khi vừa thức dậy vào buổi sáng lúc bụng hoàn toàn rỗng với một ngụm nước lọc nhỏ (không quá 120 ml), nuốt nguyên viên và tuyệt đối không được ăn sáng, uống cà phê hay uống bất kỳ loại thuốc nào khác trong vòng ít nhất 30 phút sau đó.
Cảnh báo lạm dụng thuốc giảm cân thẩm mỹ và chỉ định y khoa chuẩn xác
Sự tiện lợi của dạng viên uống đang làm dấy lên lo ngại về làn sóng tự ý lùng mua thuốc GLP-1. Các cơ quan quản lý dược phẩm và chuyên gia nội tiết nhấn mạnh rằng semaglutide là thuốc kê đơn chặt chẽ, chỉ được chỉ định cho bệnh nhân béo phì thực sự có chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 30 kg/m² trở lên, hoặc người thừa cân có BMI từ 27 kg/m² đi kèm ít nhất một bệnh lý đồng mắc như tăng huyết áp, đái tháo đường tuýp 2, rối loạn mỡ máu hay ngưng thở khi ngủ.
Việc tự ý sử dụng thuốc không có sự giám sát của bác sĩ có thể dẫn đến các tác dụng phụ tiêu hóa nặng nề như buồn nôn, nôn mửa gây mất nước suy thận cấp, viêm tụy cấp, sỏi túi mật và đặc biệt là tình trạng mất khối lượng cơ bắp nghiêm trọng nếu không ăn đủ chất đạm và tập luyện kháng lực.
