Nội dung bài viết
Khác với vắc xin dự phòng truyền thống tiêm cho người khỏe mạnh, vắc xin trị liệu UCPVax được thiết kế để đánh thức hệ miễn dịch của bệnh nhân đang mang khối u ác tính. Thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 ghi nhận kết quả đầy hứa hẹn trên nhiều loại ung thư khó trị.
Cơ chế nhắm trúng đích enzyme bất tử telomerase trong tế bào ác tính
Một trong những thách thức lớn nhất của y học ung bướu là các tế bào ung thư có khả năng ngụy trang tinh vi để trốn tránh sự truy quét của hệ thống miễn dịch tự nhiên. Ở các tế bào lành thông thường trong cơ thể người, mỗi lần phân bào sẽ làm đoạn mũ bảo vệ đầu mút nhiễm sắc thể (telomere) ngắn lại cho đến khi tế bào già đi và tự hủy theo chương trình.
Nắm bắt điểm yếu cốt tử này, nhóm các nhà khoa học miễn dịch học tại Bệnh viện Đại học Besançon (Pháp) dưới sự dẫn dắt của Giáo sư Olivier Adotevi đã phát triển thành công vắc xin trị liệu mang tên UCPVax (Universal Cancer Peptide Vaccine). Vắc xin chứa các chuỗi peptide tổng hợp có nguồn gốc từ chính enzyme telomerase, đóng vai trò như một tấm lệnh truy nã chuẩn xác giúp hệ miễn dịch nhận diện mọi tế bào đang biểu hiện quá mức loại enzyme này.
Kích hoạt đội quân bạch cầu lympho T CD4 chỉ huy tấn công khối u
Điểm đột phá về mặt công nghệ của UCPVax so với các thế hệ vắc xin ung thư thử nghiệm trước đây là việc tập trung kích hoạt chuyên biệt dòng tế bào bạch cầu lympho T hỗ trợ (CD4+ Th1) thay vì chỉ kích thích đơn độc tế bào lympho T gây độc (CD8+).
Các dữ liệu công bố từ chuỗi thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 trên nhóm bệnh nhân mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ tiến xa, u nguyên bào thần kinh đệm (glioblastoma — thể ung thư não ác tính nhất), ung thư gan và các khối u liên quan đến virus HPV cho thấy hơn 80% bệnh nhân tạo ra đáp ứng miễn dịch đặc hiệu mạnh mẽ sau tiêm với hồ sơ an toàn rất cao, hầu như chỉ gặp phản ứng sưng đỏ nhẹ tại vị trí tiêm.
Triển vọng kết hợp liệu pháp miễn dịch đa mô thức trong tương lai gần
Sự thành công của vắc xin trị liệu mang tính vạn năng như UCPVax mở ra kỷ nguyên phối hợp thuốc đầy triển vọng trong điều trị ung thư giai đoạn muộn và phòng ngừa tái phát sau phẫu thuật. Khi sử dụng kết hợp UCPVax cùng các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (như kháng thể kháng PD-1/PD-L1), vắc xin sẽ đóng vai trò nhấn bàn đạp ga tạo ra làn sóng tế bào lympho T mới, trong khi thuốc miễn dịch tháo bỏ chốt phanh hãm của khối u, tạo nên hiệu ứng hiệp đồng nhân đôi sức mạnh tiêu diệt tế bào ung thư.
Tại Việt Nam, các liệu pháp miễn dịch thế hệ mới đã bắt đầu được triển khai rộng rãi tại các bệnh viện tuyến trung ương, giúp kéo dài thời gian sống thêm cho nhiều bệnh nhân ung thư phổi, gan và tiêu hóa.
