Nội dung bài viết
Công nghệ cấy ghép vi điện cực kích thích trực tiếp vào vùng vỏ não thị giác mở ra hy vọng nhìn thấy ánh sáng và hình khối cho những bệnh nhân mù lòa vĩnh viễn.
Vượt qua giới hạn của các thiết bị võng mạc nhân tạo truyền thống
Trong nhiều năm qua, các nghiên cứu phục hồi thị lực cho người khiếm thị chủ yếu tập trung vào việc phát triển võng mạc nhân tạo. Tuy nhiên, toàn bộ những công nghệ này đều đòi hỏi điều kiện tiên quyết là dây thần kinh thị giác nối từ mắt lên não phải còn nguyên vẹn khả năng dẫn truyền xung điện. Đối với hàng triệu bệnh nhân bị mù hoàn toàn do bệnh glôcôm giai đoạn cuối, teo dây thần kinh thị giác do đái tháo đường.
Báo cáo y học thần kinh công bố năm 2026 đã đánh dấu bước đột phá khi các nhà khoa học thử nghiệm thành công hệ thống thị giác nhân tạo bỏ qua hoàn toàn nhãn cầu. Thay vì sửa chữa đôi mắt đã hỏng, thiết bị truyền thẳng dữ liệu hình ảnh số hóa từ camera gắn trên kính mắt vào trung tâm xử lý thị giác ở thùy chẩm.
Cơ chế giải mã hình ảnh bằng ma trận vi điện cực xuyên vỏ não
Hệ thống giao diện não – máy tính thế hệ mới sử dụng một cặp kính thông minh tích hợp camera độ phân giải cao và bộ vi xử lý trí tuệ nhân tạo có nhiệm vụ chuyển đổi cảnh vật phía trước thành các mẫu xung điện sinh học. Các tín hiệu này được truyền không dây tới một mảng gồm hàng trăm vi điện cực siêu mảnh có kích thước nhỏ hơn sợi tóc người, được cấy ghép chính xác vào lớp vỏ não thị giác sơ cấp (vùng V1).
Khi các vi điện cực phát ra dòng điện cực nhỏ kích thích từng nhóm tế bào thần kinh chuyên biệt, người bệnh sẽ nhìn thấy các điểm sáng gọi là phosphene sắp xếp thành đường viền của vật thể. Thử nghiệm lâm sàng cho thấy người mù hoàn toàn trên 10 năm có thể phân biệt được khung cửa.
Thách thức tương thích sinh học và ý nghĩa đối với bệnh nhân khiếm thị
Để đưa công nghệ cấy ghép vỏ não thị giác vào ứng dụng lâm sàng rộng rãi, các kỹ sư y sinh đang tập trung hoàn thiện vật liệu phủ điện cực bằng graphene và polymer dẫn điện mềm dẻo nhằm ngăn chặn hiện tượng mô não hình thành sẹo thần kinh đệm bao quanh làm suy giảm tín hiệu sau vài năm. Đồng thời, thuật toán máy học tiếp tục được tinh chỉnh để giảm tối đa cường độ dòng điện kích thích, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người bệnh.
Tại Việt Nam, tỷ lệ mù lòa do biến chứng võng mạc đái tháo đường và bệnh glôcôm góc đóng phát hiện muộn vẫn là gánh nặng lớn. Trong khi chờ đợi công nghệ giao diện não – máy tính giảm giá thành, việc khám đáy mắt định kỳ hàng năm và kiểm soát chặt đường huyết, nhãn áp vẫn là nguyên tắc vàng.
