Nội dung bài viết
Thống kê lũy kế đến tháng 10/2026 của Bảo hiểm xã hội Việt Nam ghi nhận hơn 39.000 doanh nghiệp đã phá sản, giải thể hoặc bỏ trốn để lại khoản nợ đọng bảo hiểm xã hội lên tới 5.100 tỷ đồng không còn khả năng thu hồi.
Thực trạng 5.100 tỷ đồng nợ treo và nỗ lực truy thu hàng trăm tỷ đồng
Báo cáo cập nhật đến tháng 10/2026 của Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam công bố ngày 27/10 đã phơi bày con số đáng báo động về tình trạng vi phạm nghĩa vụ đóng bảo hiểm bắt buộc tại các doanh nghiệp. Tính lũy kế trên phạm vi toàn quốc, hiện có hơn 39.000 đơn vị sử dụng lao động đã rơi vào tình trạng ngừng hoạt động, giải thể, tuyên bố phá sản hoặc chủ doanh nghiệp bỏ trốn khỏi địa chỉ đăng ký kinh doanh.
Trước áp lực nợ đọng gia tăng, trong 9 tháng đầu năm 2026, ngành BHXH đã quyết liệt triển khai công tác thanh tra. Đồng thời, cơ quan quản lý đã buộc các đơn vị sử dụng lao động phải đăng ký tham gia mới hoặc đóng bổ sung cho 60.710 người lao động bị bỏ sót với tổng số tiền truy đóng hơn 222 tỷ đồng. Riêng tại hai đầu tàu kinh tế là Hà Nội và TP HCM.
Chiêu trò lách luật bằng hợp đồng khoán việc và trục lợi quỹ khám chữa bệnh
Quá trình rà soát thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp đang sử dụng các thủ đoạn tinh vi để trốn tránh trách nhiệm đóng bảo hiểm bắt buộc cho người lao động. Phổ biến nhất là tình trạng doanh nghiệp cố tình không lập danh sách đăng ký đầy đủ quân số làm việc thực tế. Nghiêm trọng hơn, không ít công ty ép người lao động ký các bản hợp đồng mang danh nghĩa cộng tác viên.
Bên cạnh hành vi trốn đóng từ phía chủ sử dụng lao động, công tác kiểm soát chi trả từ Quỹ BHYT trong 9 tháng qua cũng phát hiện nhiều sai phạm lớn. Qua đối soát dữ liệu hồ sơ và hợp đồng khám chữa bệnh BHYT, cơ quan chức năng đã yêu cầu thu hồi 9,3 tỷ đồng chi trả sai quy định liên quan tới hơn 10.200 lượt lao động.
Ranh giới hình sự hóa hành vi trốn đóng và cách người lao động tự bảo vệ
Theo khung pháp lý hiện hành, hành vi chưa đóng. Tuy nhiên, khi vượt quá thời hạn 60 ngày nêu trên và cơ quan BHXH đã phát hành văn bản đôn đốc chính thức mà chủ doanh nghiệp vẫn cố tình chây ì không khắc phục. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để ngành BHXH chuyển hồ sơ sang cơ quan công an và Viện Kiểm sát nhân dân củng cố chứng cứ xử lý nghiêm.
Để tránh rơi vào bi kịch mất trắng thời gian tham gia bảo hiểm khi công ty bất ngờ giải thể hoặc chủ bỏ trốn như trong khối nợ xấu 5.100 tỷ đồng, người lao động cần từ bỏ thói quen phó mặc toàn bộ cho bộ phận nhân sự. Mỗi cá nhân nên cài đặt ứng dụng VssID trên điện thoại để kiểm tra đối chiếu hàng tháng xem khoản tiền bị khấu trừ từ bảng lương có thực sự được doanh nghiệp nộp vào quỹ BHXH hay không.
